Ríkissáttasemjari

Hlutverki ríkissáttasemjara er lýst í III. kafla laga nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur, með síðari breytingum. Í stuttu máli er hlutverki og starfsskyldum ríkissáttasemjara lýst með eftirfarandi hætti:

1. Ríkissáttasemjari annast sáttastörf í vinnudeilum milli launafólks og félaga þess annars vegar og atvinnurekenda og félaga þeirra hins vegar. Sameiginlega eru þessir aðilar nefndir aðilar vinnumarkaðarins.
2. Aðilar vinnumarkaðarins gera áætlun um skipulag viðræðna um endurnýjun kjarasamnings í síðasta lagi 10 vikum áður en samningar eru lausir. Samningsaðilar geta hvenær sem er eftir útgáfu viðræðuáætlunar, óskað eftir milligöngu  sáttasemjara eða aðstoðar hans. Sáttasemjara er skylt að setja aðilum viðræðuáætlun komi þeir sér ekki saman um hana innan tiltekins tíma.
3. Reynist samningaviðræður aðila árangurslausar getur hvor um sig eða þeir sameigninlega, vísað deilunni til sáttasemjara. Sé málum vísað til sáttasemjara eða hann tekur stjórn viðræðna í  sínar hendur að eigin frumkvæði, fer hann almennt með verkstjórn viðræðna, en getur einnig gert samningsaðilum að ræða mál frekar sín á milli, án hans atbeina. Aðilum er skylt að mæta á fundi, sem ríkissáttasemjari boðar til og honum ber að skrá og varðveita gögn sem koma fram á fundum og halda fundargerðir.
4. Árangurslaus tilraun til að ná sáttum í viðræðum undir stjórn ríkissáttasemjara er forsenda þess að heimilt sé að boða til vinnustöðvunar. Stefni í átök með vinnustöðvun, ber að tilkynna sáttasemjara og þeim sem deila beinist að, með 7 sólarhringa fyrirvara. Sáttasemjari getur ekki frestað boðaðri vinnustöðvun, en aðilum á almenna vinnumarkaðnum er það heimilt. Samkvæmt lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna gilda sérstök ákvæði þar um m.a. að boðunarfrestur er 15 dagar en ekki 7 dagar.
5.  Beri samningaumleitanir sáttasemjara ekki árangur er honum heimilt að leggja fram miðlunartillögu til lausnar vinnudeilu að undangengnum viðræðum við deiluaðila. Miðlunartillöguna skal leggja fyrir félög eða félagasambönd launafólks og atvinnurekenda en ekki samninganefndir, til samþykkis eða synjunar allra atkvæðisbærra félagsmanna. Sáttasemjari getur borið fram miðlunartillögu svo oft sem þurfa þykir.
6. Miðlunartillaga telst felld í atkvæðagreiðslu ef meira en helmingur greiddra atkvæða er á móti henni og ef mótatkvæðin eru fleiri en ¼ atkvæða atkvæðisbærra félagsmanna.
7. Sáttasemjari getur ekki hætt afskiptum af viðræðum deiluaðila nema að samkomulag hafi náðst. Honum ber ætíð að gera tilraunir til sátta innan 14 sólahringa frá síðustu samningaumleitunum.
8. Sáttasemjari hefur víðtækar heimildir til gagnaöflunar, enda skal hann fylgjast með ástandi og horfum í atvinnulífi og á vinnumarkaði sem og þróun kjaramála um allt land. Þá getur hann krafið aðila vinnudeilu um hverjar þær skýrslur og skýringar sem hann telur nauðsynlegar. Með slík gögn skal fara sem trúnaðarmál.
9. Sáttasemjari tekur ekki þátt í samskiptum samningsaðila við stjórnvöld en hefur milligöngu um að koma viðræðum á ef þörf er á.
10. Sáttasemjari skal halda skrá um hvenær sáttafundir eru haldnir, hverjir sitja þá og um þau gögn sem fram eru lögð. Þá skal hann jafnframt halda skrá yfir gildandi kjarasamninga og er aðilum að kjarasamningum skyld að senda honum afrit af öllum kjarasamningum, uppsögn kjarasamninga sem og kröfugerð.
11. Ríkissáttasemjari skal senda félagsmálaráðherra skýrslu um störf sín, eigi sjaldnar en einu sinni á ári.