Hér fer į eftir tilvķsun ķ helstu lög sem varša vinnudeilur, sįttastörf og starfsemi ašila į vinnumarkaši. Efninu er rašaš ķ nokkra flokka lesendum til einföldunar. Fyrst er aš nefna lög um starfsemi rķkissįttasemjara, žį lög sem varša starfsemi ašila į vinnumarkaši almennt.
- Lög um starfsemi rķkissįttasemjara
Lagaįkvęši um sįttastörf ķ vinnudeilum er aš finna ķ lögum nr. 80/1938. Meginbreyting į įkvęšum um sįttastörf ķ vinnudeilum var gerš meš lögum nr. 75/1996. Sį hluti laganna sem tekur til starfs rķkissįttasemjara fara hér į eftir:
III. kafli.Um sįttastörf ķ vinnudeilum.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.Įkvęši kaflans gilda eftir žvķ sem viš į um opinbera starfsmenn sem lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna nį til, sbr. 9. gr. s.l.
[20. gr.Félagsmįlarįšherra skipar rķkissįttasemjara til fimm įra ķ senn. Hann skal vera ķslenskur rķkisborgari, fjįr sķns rįšandi og hafa óflekkaš mannorš. Žess skal gętt aš afstaša hans sé slķk aš telja megi hann óvilhallan ķ mįlum launafólks og atvinnurekenda.
[Rįšherra ręšur einnig vararķkissįttasemjara og skal hann fullnęgja sömu skilyršum og rķkissįttasemjari.]1)Vararķkissįttasemjari tekur viš störfum rķkissįttasemjara žegar hann er forfallašur og er honum til ašstošar žegar žörf krefur.Rķkissįttasemjari getur [tilnefnt]1) ašstošarsįttasemjara til aš ašstoša sig viš lausn vinnudeilu eša vinna sjįlfstętt aš lausn einstakrar vinnudeilu. Žaš er borgaraleg skylda aš taka aš sér ašstošarsįttasemjarastarf.Ef sżnt žykir aš vinnudeila hafi mjög alvarlegar afleišingar getur rķkisstjórnin skipaš sérstaka sįttanefnd til aš vinna aš lausn deilunnar. Skal samrįš haft viš rķkissįttasemjara og deiluašila įšur en sįttanefnd er skipuš.Vararķkissįttasemjari, ašstošarsįttasemjari og sįttanefndarmenn hafa réttindi og bera skyldur rķkissįttasemjara žegar žeir eru aš störfum.Laun rķkissįttasemjara skulu įkvešin į sama hįtt og laun rįšherra og hęstaréttardómara. Félagsmįlarįšherra įkvešur laun vararķkissįttasemjara og ašstošarsįttasemjara og žóknun sįttanefndarmanna.]2)
1)L. 83/1997, 33. gr.2)L. 75/1996, 5. gr.[21. gr.Skrifstofa rķkissįttasemjara er ķ Reykjavķk og ręšur hann til hennar starfsfólk eftir žörfum og ķ samręmi viš heimildir.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.[22. gr.Rķkissįttasemjari annast sįttastörf ķ vinnudeilum milli launafólks og félaga žess annars vegar og atvinnurekenda og félaga žeirra hins vegar.Hann skal fylgjast meš įstandi og horfum ķ atvinnulķfi og į vinnumarkaši um allt land. Hann skal fylgjast meš žróun kjaramįla og atrišum sem valdiš gętu įgreiningi ķ samskiptum samtaka atvinnurekenda og stéttarfélaga.Rķkissįttasemjari skal halda skrį yfir gildandi kjarasamninga og er samtökum launafólks og atvinnurekenda, svo og ófélagsbundnum atvinnurekendum, skylt aš senda honum samrit allra kjarasamninga sem žeir gera jafnskjótt og žeir hafa veriš undirritašir. Breytingar į įšur gildandi kjarasamningum skulu sendar meš sama hętti. Sömu ašilar skulu einnig senda sįttasemjara samrit allra kauptaxta og kjaraįkvęša sem śt eru gefin į grundvelli gildandi kjarasamninga.Samningsašilar skulu enn fremur senda rķkissįttasemjara samrit af uppsögn kjarasamninga, svo og kröfugerš, jafnskjótt og hśn er send gagnašila.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.[23. gr.Atvinnurekendur eša samtök žeirra og stéttarfélög skulu gera įętlun um skipulag višręšna um endurnżjun kjarasamnings. Samningsašilum er heimilt aš veita landssamböndum eša heildarsamtökum sérstakt umboš til aš gera višręšuįętlun fyrir sķna hönd ef slķkt umboš leišir ekki af lögmętum samžykktum sambanda eša samtaka samningsašila. Višręšuįętlun, undirrituš af bįšum samningsašilum, skal žegar ķ staš send rķkissįttasemjara.Višręšuįętlun skal gerš ķ sķšasta lagi tķu vikum įšur en gildandi kjarasamningur er laus. Ef samningsašilar hafa žį ekki gert višręšuįętlun skal sįttasemjari gefa śt višręšuįętlun fyrir žį samningsašila ķ sķšasta lagi įtta vikum įšur en gildandi kjarasamningur er laus og skal sįttasemjari žį taka miš af öšrum višręšuįętlunum sem hafa žegar veriš geršar.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.[24. gr.Samningsašilar geta hvenęr sem er eftir śtgįfu višręšuįętlunar óskaš milligöngu sįttasemjara eša ašstošar hans og skal hann žį žegar beita sér fyrir žvķ aš samningaumleitanir fari fram ķ samręmi viš višręšuįętlun. Samningsašilar skulu gefa sįttasemjara kost į aš fylgjast meš vinnudeilu og samningaumleitunum hvenęr sem hann óskar žess.Ef slitnar upp śr samningavišręšum ašila eša annar hvor žeirra telur vonlķtiš um įrangur af frekari samningaumleitunum getur hvor žeirra um sig eša bįšir sameiginlega vķsaš deilunni til sįttasemjara. Žegar sįttasemjari hefur fengiš tilkynningu žess efnis er honum skylt aš kvešja ašila eša umbošsmenn žeirra til fundar svo skjótt sem kostur er og halda sķšan įfram sįttaumleitunum mešan von er til žess aš žęr beri įrangur.Sįttasemjari tekur enn fremur viš stjórn višręšna eftir žvķ sem įkvešiš hefur veriš ķ višręšuįętlun. Honum er žó jafnan heimilt aš fresta formlegri sįttamešferš og beina žvķ til samningsašila aš žeir lįti reyna į samkomulagsmöguleika ķ beinum višręšum sķn į milli telji hann žaš lķklegra til įrangurs. Rķkissįttasemjara er įvallt heimilt aš taka ķ sķnar hendur stjórn samningavišręšna ef hann telur žaš heppilegt.Ef tilkynning berst um vinnustöšvun skv. 16. gr. er sįttasemjara skylt aš annast sįttastörf meš deiluašilum og stżra višręšum žeirra.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.[25. gr.Samningsašilum er skylt aš sękja eša lįta sękja samningafund sem sįttasemjari kvešur žį til.Sįttafundi skal halda fyrir luktum dyrum.Į sįttafundi skal leggja fram eftirrit žeirra skjala sem fariš hafa milli ašila ķ deilunni, enda hafi žau ekki veriš send rķkissįttasemjara įšur.Bannaš er aš skżra frį eša leiša vitni um umręšur į sįttafundum og tillögur sem fram kunna aš hafa veriš bornar nema meš samžykki beggja samningsašila.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.[26. gr.Sįttasemjari getur krafiš ašila vinnudeilu um hverjar žęr skżrslur og skżringar sem hann telur naušsynlegar til aš leysa vinnudeilur. Hann getur krafiš allar opinberar stofnanir um žęr upplżsingar og skżrslur sem hann telur žörf į. Meš öll slķk gögn skal fara sem trśnašarmįl ef žess er óskaš.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.[27. gr.Ef samningaumleitanir sįttasemjara bera ekki įrangur er honum heimilt aš leggja fram mišlunartillögu til lausnar vinnudeilu. Mišlunartillögu skal leggja fyrir félög eša félagasambönd launafólks og atvinnurekenda eša einstakan atvinnurekanda, eigi hann ķ vinnudeilu, til samžykkis eša synjunar. Sįttasemjara ber aš rįšgast viš samninganefndir ašila įšur en hann ber fram mišlunartillögu.Ef įgreiningur snertir ašeins įkvešna félagsdeild eša starfsgrein innan félags eša félagasambands eša tiltekiš fyrirtęki getur sįttasemjari įkvešiš aš atkvęšagreišsla taki eingöngu til deildarinnar eša starfsgreinarinnar eša fyrirtękisins.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.[28. gr.Ef tvö eša fleiri félög eša félagasambönd eiga saman ķ deilu getur sįttasemjari ķ samrįši viš samninganefndir boriš fram eina mišlunartillögu er taki til fleiri en eins deiluašila eša žeirra allra. Atkvęšagreišsla og talning atkvęša fer žį fram ķ sameiningu hjį öllum žeim félögum eša samböndum sem mišlunartillagan nęr til žannig aš sameiginlegt atkvęšamagn ręšur śrslitum um samžykkt eša synjun.Sįttasemjara er einnig heimilt aš efna til sameiginlegrar atkvęšagreišslu žótt hann beri fram fleiri en eina mišlunartillögu, enda sé žaš gert samtķmis. Gilda žį reglur 1. mgr. eftir žvķ sem viš į.Skilyrši žess aš sįttasemjara sé heimilt aš leggja fram mišlunartillögu, eina eša fleiri, samkvęmt žessari grein eru eftirfarandi:
a. aš višręšur hafi įtt sér staš um framlagšar kröfur, žar į mešal sérmįl, eša aš leitaš hafi veriš įrangurslaust eftir višręšum ķ samręmi viš višręšuįętlun,
b. aš tķma, sem ętlašur er til višręšna milli ašila įn milligöngu sįttasemjara samkvęmt višręšuįętlun, sé lokiš įn žess aš samningar hafi tekist,
c. aš sįttasemjari hafi leitaš sįtta milli allra samningsašila sem eiga ķ hlut og telji ekki horfur į samkomulagi žeirra ķ milli,
d. aš samningar hafi veriš lausir um tķma žannig aš samningsašilum hafi gefist kostur į aš žrżsta į um kröfur sķnar,
e. aš ašilum vinnudeilu hafi gefist kostur į aš koma į framfęri athugasemdum sķnum viš hugmyndir sįttasemjara sem žeim hafa veriš kynntar beint eša opinberlega um aš leggja fram sameiginlega mišlunartillögu.
Atkvęšagreišsla samningsašila į almennum vinnumarkaši og žeirra sem lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna taka til um sameiginlega mišlunartillögu skal fara fram meš ašgreindum hętti. Nišurstaša hjį hvorum hópnum fyrir sig, óhįš nišurstöšu hins, ręšur śrslitum um samžykkt eša synjun.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.[29. gr.Ašilar skulu eftir žvķ sem viš veršur komiš sjį um aš atkvęšisbęrir félagsmenn geti kynnt sér mišlunartillögu ķ heild. Sįttasemjara er heimilt aš höfšu samrįši viš ašila vinnudeilu aš draga fram meginatriši śr mišlunartillögu til žess aš aušvelda félagsmönnum žeirra aš kynna sér efni hennar og taka mįlefnalega afstöšu til tillögunnar og įhrifa hennar į hag žeirra og afkomu. Öšrum ašila vinnudeilu er heimilt aš vinna śtdrįtt śr mišlunartillögu fyrir félagsmenn sķna ķ samrįši viš sįttasemjara. Eigi mį birta mišlunartillögu öšrum en žeim sem hlut eiga aš mįli įn samžykkis sįttasemjara fyrr en greidd hafa veriš atkvęši um hana.Mišlunartillaga skal borin undir atkvęši viš atkvęšagreišslu allra atkvęšisbęrra ašila eins og sįttasemjari gekk frį henni og henni svaraš jįtandi eša neitandi.Atkvęšagreišsla um mišlunartillögu skal fara fram į kjörfundi sem standi ķ fyrir fram įkvešinn tķma. Rķkissįttasemjari getur aš höfšu samrįši viš ašila vinnudeilu įkvešiš aš atkvęšagreišsla fari jafnframt fram utan kjörfundar į tilteknum stöšum eša svęšum. Ķ staš atkvęšagreišslu innan og utan kjörfundar er rķkissįttasemjara heimilt aš höfšu samrįši viš ašila vinnudeilu aš įkveša aš atkvęšagreišsla um mišlunartillögu fari fram meš leynilegri almennri póstatkvęšagreišslu mešal félagsmanna sem lokiš skal innan fyrir fram įkvešins tķma. Rķkissįttasemjari gefur aš höfšu samrįši viš ašila vinnudeilu nįnari fyrirmęli um fyrirkomulag atkvęšagreišslu, svo sem hvenęr og hvernig hśn skuli fara fram. Atkvęšagreišsla skal vera skrifleg og leynileg.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.[30. gr.Jafnskjótt og atkvęšagreišslu er lokiš skulu atkvęši og kjörgögn afhent sįttasemjara. Talning atkvęša fer fram undir stjórn sįttasemjara og er hverjum ašila heimilt aš hafa umbošsmann višstaddan talninguna.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.[31. gr.Mišlunartillaga telst felld ķ atkvęšagreišslu ef meira en helmingur greiddra atkvęša er į móti henni og ef mótatkvęši eru fleiri en fjóršungur atkvęša samkvęmt atkvęša- eša félagaskrį. Žetta gildir jafnt um atkvęšagreišslu į kjörfundi og póstatkvęšagreišslu.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.[32. gr.Sįttasemjarar geta boriš fram mišlunartillögu eins oft og žeim žykir žurfa.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.[33. gr.Ef sįttatilraunum ķ mikilvęgri deilu er hętt įn įrangurs getur rķkissįttasemjari birt skżrslu um mįliš į žann hįtt sem hann įlķtur heppilegastan til žess aš almenningur fįi rétta hugmynd um deiluna.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.[34. gr.Ef annar hvor ašili vill samžykkja mišlunartillögu sįttasemjara eftir aš sįttaumleitun hefur veriš hętt įn įrangurs sendir hann sįttasemjara yfirlżsingu um žaš. Sįttasemjara ber žegar aš lįta gagnašila vita um yfirlżsinguna. Vilji hann einnig fallast į mišlunartillöguna sér sįttasemjari um aš ašilar gangi frį samningum sķn į milli.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.[35. gr.Nś hefur sįttaumleitunum sįttasemjara lokiš įn įrangurs og ber honum žį aš hefja žęr į nż ef annar hvor ašili óskar žess eša hann telur žaš heppilegt. Žó ber honum ętķš aš gera tilraun til sįtta meš ašilum innan 14 sólarhringa frį žvķ hann hętti sķšustu samningatilraunum sķnum.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.[36. gr.Sįttasemjarar skulu halda geršabękur og skrį žar hvar og hvenęr sįttafundir eru haldnir, nafn sįttasemjara og višstaddra ašila eša fulltrśa žeirra. Geta skal framlagšra skjala og hins helsta sem fram fer.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.[37. gr.Rķkissįttasemjari skal senda félagsmįlarįšherra skżrslur um störf sķn samkvęmt lögum žessum svo oft sem žurfa žykir og ekki sjaldnar en einu sinni į įri.]1)
1)L. 75/1996, 5. gr.
Um starfsemi rķkissįttasemjara gilda aš öšru leyti lög, sem gilda um rķkisstofnanir og starfsmenn rķkisins. Hér er helst aš telja lög nr. 88/1997 Um fjįrreišur rķkisins, lög nr. 47/2006 Um kjararįš og lög nr. 70/1996 Um réttindi og skyldur starfsmanna rķkisins.
- Lög um ašila į vinnumarkaši.
Lög um stéttarfélög og vinnudeilur http://www.althingi.is/lagas/nuna/1938080.html
Lög um opinbera starfssmenn og samninga žeirra Lög nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna rķkisins sbr. einnig yfirlit fjįrmįlarįšuneytis: Lög um opinbera starfsmenn
